Depresja u nastolatków to realny problem, a nie “fanaberia”. Suchej nitki na tym temacie nie pozostawiają wykonane badania. Prowadzone 10 lat przez NFZ (2013-2023) badania wykazały, że liczba recept na leki przeciwdepresyjne dla dzieci i młodzieży wzrosła pięciokrotnie (z 15,9 tys. do 84,6 tys.). Danych tych nie da się oszukać. Prof. Artur Kołakowski powiedział tak: “Depresja u nastolatków to nie tylko problem emocjonalny, ale także choroba, która wymaga kompleksowego leczenia: psychoterapii, a czasami także farmakoterapii.”. W tym artykule pokażemy Ci, jak pomóc nastolatkowi w depresji oraz pomożemy Ci lepiej go zrozumieć.

Czym jest depresja u nastolatka?

Depresja to poważna choroba psychiczna charakteryzująca się długotrwałym obniżeniem nastroju, utratą zainteresowań i towarzyszącymi objawami, które uniemożliwiają normalne funkcjonowanie.

Czy wiedziałeś, że…

Badania neurobiologiczne pokazują, że u nastolatków depresja wiąże się ze zmianami w obszarach mózgu odpowiedzialnych za kontrolę emocji i odczuwanie przyjemności. To właśnie dlatego depresja u młodych osób często oznacza brak radości z hobby czy spotkań towarzyskich.

Czy depresja to bunt nastolatka?

Okres dojrzewania charakteryzuje się silną burzą hormonów, co może prowadzić do okresów depresyjnych, jednak jeśli objawy trwają więcej niż 2-3 tygodnie – należy udać się do specjalisty. Depresja to NIE bunt nastolatka.

„Nie wiedzieliśmy, że to depresja. Myśleliśmy, że to zwykły bunt nastolatka. Dopiero gdy syn zaczął się okaleczać, zrozumieliśmy, że to poważny problem.” – Mama 16-letniego Marcina.

Wielu rodziców reaguje za późno, ponieważ ignorują lub nie radzą sobie odpowiednio z emocjami dziecka. Depresja ma wiele twarzy, dlatego najpierw rozłóżmy na czynniki jej objawy.

Jak rozpoznać depresję u nastolatka? Najczęstsze objawy

Pierwsze objawy depresji u nastolatków często widać od razu, i może to być bardzo szerokie spectrum objawów. Różnią się też one od tych, które mają dorośli, i będą to:

Objawy emocjonalne

• Uporczywy smutek, przygnębienie lub pustka: Dominujące uczucie, które utrzymuje się prawie codziennie przez większość dnia.
• Płaczliwość lub niezdolność do płaczu: Częste, niekontrolowane epizody płaczu lub wręcz przeciwnie – poczucie „wyschnięcia” i niemożności wyrażenia emocji.
• Drażliwość, wybuchowość lub gniew: Częsta i nadmierna reakcja na drobne niepowodzenia lub krytykę; uczucie wewnętrznego napięcia.
• Utrata zainteresowań i radości (anhedonia): Obojętność i brak satysfakcji z czynności, które wcześniej sprawiały przyjemność (hobby, spotkania towarzyskie).
• Poczucie beznadziei: Przekonanie, że przyszłość jest czarna i nic nie może poprawić obecnej sytuacji.
• Poczucie winy i niska samoocena: Nadmierne obwinianie się za przeszłe wydarzenia, poczucie bycia bezwartościowym i niewystarczająco dobrym.
• Lęk i niepokój: Uczucie napięcia, zamartwianie się, wrażenie „skrępowania” lub bycia „na krawędzi”.
• Poczucie wewnętrznej pustki: Wrażenie emocjonalnego „znieczulenia” lub bycia oddzielonym od świata i innych ludzi.

Objawy behawioralne

• Izolacja społeczna: Wycofanie się z kontaktów z rodziną i przyjaciółmi, spędzanie coraz więcej czasu samotnie w swoim pokoju.
• Rezygnacja z hobby i zainteresowań: Porzucenie aktywności, które wcześniej sprawiały nastolatkowi przyjemność.
• Unikanie szkoły: Częste wagary, skargi na złe samopoczucie rano przed wyjściem do szkoły, problemy z koncentracją na lekcjach.
• Zmiana nawyków żywieniowych: Znaczny spadek lub wzrost apetytu, który skutkuje utratą lub przybraniem na wadze.
• Spowolnienie lub pobudzenie psychoruchowe: Widoczne spowolnienie tempa mówienia i poruszania się lub przeciwnie – nerwowe, bezcelowe ruchy (np. chodzenie w kółko, niezdolność do usiedzenia w miejscu).
• Zaniedbywanie wyglądu: Brak dbałości o higienę osobistą, zmienianie ubrań; zmiana stylu ubierania się na ciemniejszy.
• Samookaleczanie: Celowe ranienie siebie (np. cięcie się, przypalanie, uderzanie pięścią) jako sposób na radzenie sobie z przytłaczającymi emocjami.
• Agresja i drażliwość: Wybuchy złości, kłótliwość, prowokowanie konfliktów, które są nietypowe dla danego nastolatka.
• Ucieczki w świat wirtualny: Badania NASK pokazują, że aż 14% polskich nastolatków korzysta z internetu w sposób problemowy. Często nie jest to tylko uzależnienie, ale mechanizm ucieczki przed depresją czy lękiem.
• Zmiany w rytmie dobowym: Bezsenność lub przeciwnie – nadmierna senność i trudności z wstaniem z łóżka.
• Fantazjowanie i żartowanie: „Niewinne” żartowanie o śmierci, czy fantazjowanie to ciche wołanie o pomoc, i testowanie czy komukolwiek na nim zależy. Np. „Szkoda, że ten samochód mnie nie przejechał”, „Beze mnie byłoby wam lepiej”.

Objawy fizyczne

• Zaburzenia snu: Bezsenność lub nadmierna senność, trudności z zasypianiem, przebudzanie się w nocy, ciągłe zmęczenie, trudność ze wstaniem z łóżka.
• Zmiany apetytu i masy ciała: Niechęć do jedzenia, pomijanie posiłków lub kompulsywne jedzenie (zwłaszcza przetworzone/słodkie), regulowanie nastroju jedzeniem.
• Niewyjaśnione dolegliwości bólowe:
• Bóle głowy,
• Bóle brzucha,
• Bóle mięśni i stawów.
• Uporczywe zmęczenie i brak energii: Ciągłe poczucie wyczerpania fizycznego i psychicznego, nawet po niewielkim wysiłku lub po przespanej nocy. Brak siły na codzienne obowiązki.
• Obniżona odporność: Częstsze zapadanie na infekcje, przeziębienia i inne choroby z powodu osłabienia układu immunologicznego przez długotrwały stres i depresję.

Zdarza się czasem, że zanim nastolatek trafi do psychologa, psychiatry, czy psychoterapeuty odwiedzi lekarzy takich jak gastrolog czy neurolog, ze względu na objawy somatyczne.

Kiedy do psychologa z nastolatkiem?

W przypadku myśli samobójczych lub samookaleczeń niezbędna jest natychmiastowa interwencja specjalisty. Dotyczy to także każdego podejrzenia myśli samobójczych lub samookaleczeń. Depresji nie wolno bagatelizować. Autoagresja to ostateczność, która powinna “decydować” o pójściu do specjalisty. Najlepszym momentem na pomoc psychologa to czas, gdy objawy opisane powyżej zaczynają się powtarzać, i ciągną się przez okres minimum 2 tygodni.

Oczywiście na takie samopoczucie mogą wpływać też takie rzeczy jak:

·  Rozwód rodziców lub poważne konflikty rodzinne;

·  Śmierć bliskiej osoby lub zwierzęcia;

·  Doświadczenie traumy: Np. wypadek, przemoc fizyczna, psychiczna lub seksualna.

Pomocy psychologicznej dla swojego nastolatka warto szukać u sprawdzonych, dobrych terapeutów. Warto pamiętać, że nastolatek może z jakichś powodów nie ufać terapeucie – to nic straconego, należy wtedy zmienić terapeutę.

Jak wygląda terapia dla nastolatków?

Na początku stwierdzenie “terapia nastolatka”, czy “psycholog dla nastolatka”, może przytłaczać. Jako rodzic możesz czuć, że zawiodłeś albo, (co gorsza) że Twoje dziecko jest “nienormalne”. Terapia, czy pomoc u specjalisty to nie wstyd, a powód do radości. Czemu? To tak, jakby Twoje dziecko zachorowało nagle na chorobę skóry – na pewno wysłałbyś je do odpowiedniego specjalisty, prawda?

Tak samo jest w depresji, tylko lekarzem jest psycholog. Według rozległych badań WHO na depresję choruje 280 mln ludzi, i jest to 2 najpopularniejsza choroba świata, a prognozy wskazują, że do 2030r. depresja może być główną przyczyną niesprawności na świecie.

A więc jak wygląda terapia nastolatków?

Terapia nastolatków często łączy różne metody dostosowane do konkretnych problemów młodego człowieka i uwzględnia jego sytuację szkolną, rodzinną oraz lokalne możliwości wsparcia w Częstochowie – w przypadku naszego Centrum.

Terapia nastolatków wygląda raczej podobnie niezależnie od lokalizacji. Jej formy mogą być też różne, np. terapia indywidualna, grupowa czy rodzinna, dlatego klucz to dobranie odpowiedniej formy, można to zrobić, z pomocą doświadczonego psychologa.

Wsparcie rodzica – co można zrobić w domu?

Mimo, że Twój nastolatek może Cię odpychać, to naprawdę bardzo Cię potrzebuje. Potrzebuje szczerych, nieoceniających (np. “jesteś leniwy”, “opuściłeś się w szkole”) rozmów, które pomogą mu się przed tobą otworzyć. Na pewno nie od razu zaczniecie rozmawiać, jednak stopniowo nastolatek może poczuć się bezpiecznie w Twoim otoczeniu. Wielu nastolatków czuje się niezrozumianymi przez otoczenie, więc deprecjonowanie problemów lub emocji dziecka, to najgorsze, co można zrobić.

Często rozmowy o niczym najbardziej budują więź. Rozmawiaj z nim o jego emocjach, przemyśleniach, i planach. Depresja to też brak poczucia sprawczości i bezradność, więc pomoc nastolatkowi w tym obszarze jest szczególnie ważna, choć najlepiej pomoże w tym psychoterapeuta.

“U nastolatków depresja często objawia się nie przez smutek, ale przez drażliwość, pobudzenie i agresję. Bagatelizowanie tych objawów lub negowanie diagnozy to częsty błąd dorosłych”. – Dr. Magdalena Śniegulska.

Rozmawiaj, nie oceniaj.

Podsumowanie

Depresja to bardzo złożona choroba, i najczęściej ma wiele przyczyn. Gdy choruje na nią Twój nastolatek – zgodnie z tym artykułem, skup się przede wszystkim na odpowiedniej pomocy porzucając swoje obawy czy nieufność do terapii. Czasem niezbędna będzie też farmakoterapia. „Terapia rodzinna pomogła nam zrozumieć, co przeżywa nasza córka. Depresja to nie jej wina.” – Rodzice 16-letniej Natalii. Nie pomagaj na własną rękę, jeśli mieszkasz w okolicy Częstochowy – zgłoś się do nas – zadzwoń, porozmawiaj, a z przyjemnością pomożemy.

Pamiętaj: rozmawiaj, rozmawiaj, i  jeszcze raz: rozmawiaj.

FAQ- Często zadawane pytania

Cytowane źródła:

Stelmach, M. (2023). WHO: Do 2030 r. depresja będzie najczęściej występującą chorobą na świecie. Źródło: Zbigniew Wojtasiński/PAP, 23.02.2023.

Casey, B. J., Jones, R. M., & Hare, T. A. (2008). The adolescent brain. Annals of the New York Academy of Sciences, 1124(1), 111–126.

NASK (2021). Nastolatki 3.0. Raport z ogólnopolskiego badania uczniów.

Narodowy Fundusz Zdrowia. (2024, wrzesień). Kryzys psychiczny u dzieci i młodzieży – jak go rozpoznać i gdzie szukać pomocy. Warszawa: NFZ.